Beleggingsles: beleg nooit met geleend geld

Beleggen met geleend geld lijkt aantrekkelijk zolang de beurs stijgt. Je beschikt over meer geld, waardoor ook je potentiële winst groter wordt. Maar wanneer de beurs de verkeerde richting opgaat, kan diezelfde hefboom ervoor zorgen dat je zelfs goede beleggingen op het slechtst mogelijke moment moet verkopen. Het AI-fonds Situational Awareness leverde daar deze zomer een bijzonder pijnlijke demonstratie van.

Wat een van de spectaculairste hedgefundcrashes van 2026 ons kan bijleren

Situational Awareness, het AI-fonds van Leopold Aschenbrenner, moest deze zomer onder druk van margin calls het grootste deel van zijn publieke aandelenportefeuille verkopen aan Ken Griffins Citadel. Aschenbrenner is twintiger en ex-medewerker van OpenAI. Net die ervaring bij OpenAI zorgde ervoor dat hij snel bekend werd toen hij een invloedrijk essay schreef en daarop een fonds lanceerde. Dat fonds specialiseerde zich in AI-gerelateerde aandelen. Denk aan aandelen zoals Nebius, SanDisk en Micron. Klinkende namen dus, die je ongetwijfeld de afgelopen maanden in de pers bent tegengekomen. Het fonds boekte 439% rendement in de eerste helft van 2026, voor de crash in juli. Op zijn hoogtepunt had het fonds ongeveer 24 miljard dollar aan activa. Door het gebruik van geleend geld lag de totale blootstelling aan de markt nog een stuk hoger.

Hoe kan het dan toch mislopen? 

Hoe kan een fonds dat zulke spectaculaire winsten boekt, plots in de problemen komen? Het antwoord ligt in de hefboom die het fonds gebruikte. Volgens bronnen liep de totale blootstelling op tot ongeveer vier keer het eigen vermogen. Een hefboom betekent dat je geleend geld inzet om te beleggen. Zo kun je beschikken over extra middelen om het rendement op je eigen vermogen te vergroten. Een voorbeeld maakt dat meteen duidelijk.  Stel dat je 100 euro hebt om te beleggen. Normaal beleggen we gewoon die 100 euro. We schakelen dus geen hefboom in. Bij een rendement van 10% hou je 10 euro winst over op 100 euro ingelegd vermogen. Je rendement blijft dus 10%.

Neem nu datzelfde scenario, maar met meer risico. Het verschil zit hem in het feit dat we nu een financiële hefboom gaan gebruiken. Hoe doen we dat? Simpel, we lenen bovenop die 100 euro nog eens 300 euro van onze bank of broker. Nu beschik je dus over 400 euro. Bij hetzelfde 10%-rendement haal je nu niet 10, maar 40 euro winst. Hier komt het hefboomeffect om de hoek kijken. Die 40 euro winst zet je niet af tegen de volledige 400 euro, maar enkel tegen je eigen inbreng van 100 euro. Zo stijgt je rendement kunstmatig van 10% naar 40%. Een mooi extra rendement, en toevallig exact de hefboom van ongeveer vier keer die Situational Awareness zelf hanteerde. We mogen niet vergeten dat hier nu nog een paar extra kosten bijkomen. Denk maar aan de rente die we moeten terugbetalen aan onze bank of broker om geld te mogen lenen. 

Het mes snijdt in twee richtingen

Waarom gebruikt dan niet iedereen hefbomen om zijn rendement op te krikken? Er is ook een keerzijde aan de medaille. Stel dat we een daling krijgen op de markt. Bij een daling van 10% hou je in het eerste voorbeeld nog altijd 90 euro over. In het tweede voorbeeld, met een hefboom, zitten we in een andere situatie. Er blijft nog maar 60 euro over van je portefeuille. Een totale daling van 40% dus.

Niet alleen je winst, maar ook je verlies wordt dus uitvergroot. Dat is nu net het probleem met een hefboom. Indien alles goed gaat, zijn we hier uitermate blij mee. De extra kosten die men ons aanrekent zijn verwaarloosbaar. We halen immers een mooi rendement. Maar die rente loopt evengoed door wanneer het wel misgaat. Bij verlies betaal je dus niet alleen het verlies zelf, maar ook nog eens rente op het geleende geld. Een dubbele aderlating op een moment dat je het net niet kan gebruiken.

Bovendien zijn winst en verlies niet symmetrisch als het op herstel aankomt. Verlies je 40 euro op je 100 euro inbreng (zoals ons voorbeeld hierboven), dan volstaat een winst van 40% nadien niet om terug boven water te komen. Je hebt dan een rendement van 67% nodig om terug op het startpunt te geraken. Hoe hoger de hefboom, hoe schever die verhouding nog eens wordt. Dat is precies waarom een hefboom op langere termijn zo verraderlijk kan zijn.

Er is nog een tweede belangrijke nuance om te maken. Een belegger met hefboom kan niet gewoon wachten tot de markt herstelt. Dat komt door hoe een hefboom werkt. De bank of broker die je het geld leent, houdt je beleggingen aan als onderpand. Zakt de waarde van dat onderpand te ver, dan volgt een zogenaamde margin call. Een margin call is letterlijk een vraag van de bank of broker om extra geld aan te leveren om het risico in te dekken. Kan je daar niet aan voldoen, dan kunnen posities gedwongen worden verkocht. Een gedwongen verkoop gebeurt bovendien vaak onder tijdsdruk. Daardoor kun je verplicht worden om aandelen te verkopen op een moment waarop je dat zelf nooit zou doen. Dat is precies wat bij Situational Awareness gebeurde. Het grootste deel van de beursgenoteerde portefeuille kwam uiteindelijk bij Citadel terecht.

Onze conclusie

Daar zit misschien wel het grootste gevaar van een hefboom. Zonder geleend geld kun je bij een koersdaling beslissen om je aandelen gewoon bij te houden en te wachten op betere tijden. Met een grote hefboom bepaal je niet altijd zelf wanneer je verkoopt. Je bank of broker kan die beslissing voor jou nemen. Je kunt daardoor zelfs uiteindelijk gelijk krijgen over een aandeel, maar toch geld verliezen omdat je gedwongen werd om op het slechtst mogelijke moment te verkopen.

Een hefboom is dus een krachtig instrument. Precies daarin schuilt het gevaar. Het vergroot niet alleen je rendement wanneer de markt stijgt, maar ook je verliezen wanneer de markt daalt. Bovendien kan een hefboom je dwingen te verkopen op een moment waarop je dat zelf helemaal niet wilt. Nu hefboomproducten steeds toegankelijker worden voor particuliere beleggers, is de les van Situational Awareness daarom relevanter dan ooit: het belangrijkste is niet hoeveel rendement je kunt maken wanneer je gelijk hebt, maar of je nog kunt blijven zitten wanneer je tijdelijk ongelijk krijgt.