Beleggen in steward-owned companies

Wie bepaalt de koers van een onderneming wanneer winst niet het enige doel is? Steward-owned bedrijven zoals Novo Nordisk, Carlsberg, Patagonia en Bosch kiezen voor een eigendomsmodel waarin continuïteit en missie centraal staan. Voor beleggers levert dat bijzondere aandelen op die beschermd zijn tegen kortetermijndruk, maar minder inspraak bieden. Is steward-ownership een onderschat voordeel of net een governance-risico?

Bij de meeste bedrijven bepalen de aandeelhouders uiteindelijk de koers. Zij kiezen het bestuur, ontvangen de winst en kunnen hun aandelen verkopen wanneer een aantrekkelijk bod langskomt. Steward-owned bedrijven vertrekken van een ander uitgangspunt. De zeggenschap ligt bij een stichting, trust of groep ‘stewards’ die nauw verbonden is met de onderneming en haar missie. Investeerders kunnen soms nog altijd recht hebben op dividenden en koerswinst, maar kunnen het bedrijf niet zomaar overnemen, verkopen of leegtrekken.

Steward-ownership kent geen uniforme juridische vorm. Toch keren twee principes telkens terug: zelfbestuur en winst die in dienst staat van het doel van de onderneming. Het bedrijf moet winstgevend zijn om te kunnen investeren en overleven, maar financiële winst is niet het enige of hoogste doel. Veel bekende beursgenoteerde voorbeelden komen uit Denemarken en worden gecontroleerd door een stichting. Daarom wordt ook vaak over foundation-owned bedrijven gesproken.

Bekende private voorbeelden

Het bekendste moderne voorbeeld is Patagonia. Oprichter Yvon Chouinard bracht de stemgerechtigde aandelen onder in de Patagonia Purpose Trust, die de missie van het kledingbedrijf bewaakt. De aandelen zonder stemrecht kwamen terecht bij Holdfast Collective, dat winst ontvangt die niet opnieuw in het bedrijf wordt geïnvesteerd en die kan inzetten voor natuur- en klimaatdoelen. Deze structuur maakt een klassieke verkoop aan de hoogste bieder moeilijk.

Bij het Duitse Bosch zijn de economische rechten en de zeggenschap van elkaar gescheiden. De Robert Bosch Stiftung houdt ongeveer 94% van de aandelen. De stemrechten op die aandelen zijn overgedragen aan Robert Bosch Industrietreuhand KG. Die structuur moet de onafhankelijkheid en langetermijnoriëntatie van de technologiegroep beschermen.

In Nederland is Stichting Natuurpark de Efteling de enige aandeelhouder van het gelijknamige pretpark. Daarmee behoort de Efteling tot de bredere familie van bedrijven met een stichting als langetermijneigenaar, al gaat het niet noodzakelijk om hetzelfde uitgewerkte stewardshipmodel als bij Patagonia. LEGO wordt eveneens vaak genoemd, maar is vooral een hybride familie- en stichtingsstructuur en dus geen zuiver voorbeeld van steward-ownership.

Steward-ownership op de beurs

U bent natuurlijk vooral geïnteresseerd in beursgenoteerde steward-owned bedrijven. Ook op de beurs zijn enkele bekende voorbeelden te vinden. Opvallend veel daarvan komen uit Denemarken.

Novo Nordisk is veruit het grootste en bekendste beursgenoteerde voorbeeld. De producent van geneesmiddelen tegen diabetes en obesitas heeft twee soorten aandelen. Via Novo Holdings bezit de Novo Nordisk Foundation ongeveer 28% van het kapitaal, maar ruim 77% van de stemrechten. De stichting heeft daardoor een doorslaggevende stem in strategische beslissingen en kan een ongewenste overname bemoeilijken. Beursbeleggers delen wel in de winst en groei, maar hebben samen slechts een minderheid van de stemmen.

Novonesis ontstond in 2024 uit de fusie van Novozymes en Chr. Hansen. Het Deense bedrijf ontwikkelt enzymen, bacterieculturen en andere biologische oplossingen voor voeding, landbouw en industriële processen. Ook hier is de Novo Nordisk Foundation via Novo Holdings de controlerende aandeelhouder. De holding bezit ongeveer 26% van de aandelen, maar ruim 63% van de stemmen. Dat biedt ruimte om jarenlang in onderzoek te investeren, al blijft de invloed van gewone aandeelhouders beperkt.

Ook bij de Deense brouwer Carlsberg is een stichting de baas. De Carlsberg Foundation bezit ongeveer 30% van het kapitaal en 78% van de stemrechten. Dat geeft Carlsberg een stabiele eigenaar met een lange investeringshorizon en maakt een ongewenste overname moeilijker. De dividenden die de stichting ontvangt, worden bovendien onder meer gebruikt om wetenschappelijk onderzoek en andere maatschappelijke doelen te financieren.

Het Deense Demant is actief in hoortoestellen, hoorcentra en diagnostische apparatuur. De William Demant Foundation bezit ongeveer 59% van de aandelen en verankert daarmee de onafhankelijkheid van de groep. De onderneming wijst erop dat deze stabiele eigendomsstructuur een langetermijnbeleid mogelijk maakt. Voor beleggers betekent dit een aandeelhouder met een lange horizon, maar ook weinig mogelijkheden om via hun eigen stemrecht een fundamentele koerswijziging af te dwingen.

Lundbeck, eveneens een Deens bedrijf, ontwikkelt geneesmiddelen tegen hersenaandoeningen. De Lundbeck Foundation bezit ongeveer 69% van het kapitaal en controleert circa 77% van de stemmen. Zo’n stabiele aandeelhouder past bij een sector waarin onderzoeksprogramma’s lang duren, veel kandidaat-geneesmiddelen mislukken en investeringen in onderzoek pas jaren later resultaat kunnen opleveren. De stichting gebruikt een deel van haar inkomsten om medisch en natuurwetenschappelijk onderzoek te steunen. De keerzijde is dat externe aandeelhouders minder druk kunnen uitoefenen wanneer de strategie of uitvoering tekortschiet.

ALK-Abelló, u raadt het al, is eveneens een Deens bedrijf. Het is gespecialiseerd in de diagnose en behandeling van allergieën en heeft een belangrijke positie in allergie-immunotherapie. Ook hier is de Lundbeck Foundation de controlerende aandeelhouder. Eind 2025 bezat ze 40% van de aandelen en 67% van de stemrechten. Voor een gespecialiseerd farmabedrijf biedt dat continuïteit en ruimte om te investeren in onderzoek en internationale groei. Beleggers moeten wel aanvaarden dat zij economisch mede-eigenaars zijn, maar slechts beperkte invloed hebben op de uiteindelijke machtsverhoudingen.

Slotwoord

Steward-ownership is geen garantie op superieure rendementen of goed bestuur. Een stichting kan een onderneming beschermen tegen kortetermijndenken, activistische aandeelhouders en opportunistische overnames. Ze kan het management de tijd geven om te investeren in onderzoek, personeel en productiecapaciteit. Maar een onaantastbare controleaandeelhouder kan ook te behoudsgezind worden, verkeerde bestuurders te lang laten zitten of beslissingen nemen die niet gericht zijn op maximale aandeelhouderswaarde.

Voor beleggers zijn deze aandelen daarom een bijzondere combinatie. Ze kunnen delen in de economische groei, maar kopen nauwelijks controle. Dat hoeft geen probleem te zijn zolang de stichting een goede steward blijkt. Uiteindelijk draait het om vertrouwen. Niet alleen in het management, maar ook in een eigenaar die in principe nooit van plan is te verkopen. Helaas bestaan er geen geschikte ETF’s om gespreid te beleggen in steward-owned bedrijven.

Published in Aandelen, Beleggen, Gratis